Lụa tơ tằm truyền thống Quảng Nam trên hành trình khôi phục lại thương hiệu

Văn hóa Sự kiện Đoàn Minh - Út Vũ
TTTĐ - Trong các nghề thủ công truyền thống tạo thương hiệu sản phẩm cho vùng đất Quảng Nam, nghề nuôi tằm - dệt lụa không chỉ góp phần phát triển kinh tế địa phương, mà còn là thứ hàng hóa làm nên thương hiệu tơ lụa Quảng Nam.
Trải qua thăng trầm, nghề dệt vẫn giữ trao truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác như câu ca “Mã Châu con gái mỹ miều - Sớm mai dệt lụa, buổi chiều ươm tơ” (Ảnh Đ.Minh)
Trải qua thăng trầm, nghề dệt vẫn giữ trao truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác như câu ca “Mã Châu con gái mỹ miều - Sớm mai dệt lụa, buổi chiều ươm tơ” (Ảnh Đ.Minh)

Đến với Quảng Nam, dường như từng tấc đất, từng nếp nhà, đều ẩn chứa nhiều lớp trầm tích văn hoá và những câu chuyện xưa đầy thú vị chờ du khách khai phá. Nắm bắt được thế mạnh của mình, Quảng Nam đã giới thiệu đến công chúng sản phẩm du lịch độc đáo mang dấu ấn "có một không ai" sản phẩm vang danh một thời Lụa Mã Châu.

Gạch nối giữa quá khứ và hiện tại

Quảng Nam từ lâu đã nức tiếng gần xa với làng lụa Mã Châu (huyện Duy Xuyên) có tuổi đời hơn 400 năm trước. Vào thế kỷ XV, làng dệt lụa Mã Châu có nhiệm vụ cung cấp lụa dệt cho giới quý tộc quan lại trong triều đình. Sau đó đến cuối thế kỷ XIX, ngôi làng này có thêm nghề trồng bông và dệt vải.

Theo Lê Quý Đôn, trong “Phủ biên tạp lục” “…xứ Quảng Nam là đất phì nhiêu nhất thiên hạ. Người Thăng Hoa, Điện Bàn biết dệt vải lụa, vóc, đoạn, lĩnh, là, hoa màu khéo đẹp chẳng kém Quảng Đông…”. Thông qua các hoạt động giao thương trên biển, khởi đi từ thương cảng Hội An, mặt hàng tơ lụa xứ Quảng đã có mặt ở nhiều nước, được khách hàng ưa chuộng.

Hàng năm, tàu thuyền của Nhật Bản, Trung Quốc, Bồ Đào Nha, Hà Lan, Ý…đến Hội An để mua tơ sống và các loại lụa, riêng tàu thuyền của Trung Hoa chỉ mua tơ sống mang về. Ngược dòng lịch sử, nghề truyền thống "xứ sở tằm tang" đất Việt đã mở rộng thị trường giao thương tại cảng Hội An, làng lụa Duy Xuyên, Nha Xá - Hà Nam, Vạn Phúc, Hà Đông…theo thuyền buôn cập bến đến các vùng đất mới.

Hội An - Sắc màu của Lụa là thông điệp để Hội An tiếp tục khẳng định là địa phương có bề dày truyền thống và giàu sắc thái văn hoá của lụa (Ảnh Đ.Minh)
"Hội An - Sắc màu của Lụa" là thông điệp để Hội An tiếp tục khẳng định là địa phương có bề dày truyền thống và giàu sắc thái văn hoá của lụa (Ảnh Đ.Minh)

Làng dệt lụa Mã Châu còn có tên gọi là Tứ Mã với bốn làng Mã Thành, Mã Thượng, Mã Đông, Mã Tây và bến đò Tơ trên sông Thu Bồn. Những tấm lụa, satin được đánh bóng, mềm mại, đẹp và bền là những tiêu chí thu hút doanh nhân đến từ Nhật Bản, Bồ Đào Nha và các nước khác trên thế giới.

Nơi đây, gắn liền với chuyện tình đẹp của “bà chúa Tằm Tang” với Chúa Thượng Nguyễn Phúc Lan đã tham gia vào “con đường tơ lụa” trên biển bằng cách xuất khẩu cho các nước Châu Á và phương Tây qua thương cảng Hội An. Sau hơn 400 năm nghề tằm tang (dâu tằm) vẫn được những hậu duệ của làng nghề Mã Châu gìn giữ và phát triển dù có lúc thăng trầm.

Ông Trần Hữu Phương - Giám đốc Công ty TNHH Lụa Mã Châu chia sẻ “Phải 5 năm trở lại đây, khi tự tổ chức sản xuất và bán hàng trên mạng, bán theo đơn đặt hàng của các nhà thiết kế thời trang...chúng tôi mới bắt đầu có lãi, có tích lũy để chuẩn bị cho những kế hoạch lâu dài và quy mô hơn để làm sống lại làng lụa Mã Châu”.

Kế hoạch làm sống lại làng lụa Mã Châu là “giấc mơ bà chúa Tằm Tang”, và giấc mơ này ngoài những nỗ lực tự thân còn được chính quyền địa phương tỉnh Quảng Nam và các cá nhân, tổ chức trong đó có Công viên văn hóa chủ đề Ấn tượng Hội An chung tay tưới tắm, ông Phương chia sẻ thêm.

Ông Trần Hữu Phương là truyền nhân đời thứ 18 của dòng họ làm nghề ươm tơ, dệt lụa nổi tiếng làng Mã Châu (Ảnh Đ.Minh)
Ông Trần Hữu Phương là truyền nhân đời thứ 18 của dòng họ làm nghề ươm tơ, dệt lụa nổi tiếng làng Mã Châu (Ảnh Đ.Minh)

Mỗi làng nghề đều có sản phẩm riêng biệt

Lụa Mã Châu đã nức tiếng khắp nơi bởi sự tinh tế trong hoa văn và sự phối màu hài hòa của người thợ dệt. Lụa tơ tằm Mã Châu đẹp, bền nhờ được dệt từ những kén tơ do tằm được nuôi bằng lá cây dâu sinh trưởng từ nguồn phù sa màu mỡ do ba con sông Thu Bồn, Vu Gia, Bà Rén bồi đắp cùng với sự khéo léo, cẩn thận, tay nghề giỏi của người thợ…

Để có một sản phẩm đạt chất lượng và thẩm mỹ, người thợ phải sản xuất, làm việc hết 100% tâm trí trong các công đoạn: nuôi tằm - ươm tơ - dệt lụa - tẩy nhuộm màu để mang đến cho người tiêu dùng những sản phẩm hoàn mỹ nhất. Lụa tơ tằm truyền thống Mã Châu sẽ có những đặc tính mà các vải lụa công nghiệp không thể có được như: thoát nhiệt, thoát ẩm, chống hôi, chống độc tố.

Nguyên liệu dệt lụa rất đặc biệt, với cây dâu Đa của người Chăm Pa cổ tìm từ vùng núi cao của Quảng Nam về trồng ở vườn của làng để làm thức ăn cho tằm vàng nhả kén (Ảnh Út Vũ)
Nguyên liệu dệt lụa rất đặc biệt, với cây dâu Đa của người Chăm Pa cổ tìm từ vùng núi cao của Quảng Nam về trồng ở vườn của làng để làm thức ăn cho tằm vàng nhả kén (Ảnh Út Vũ)
Tốt nghiệp ĐH Đà Nẵng - Trần Thị Yến, con gái ông Trần Hữu Phương quyết định về giúp cha mình khôi phục lại làng lụa Mã Châu (Ảnh Đ.Minh)
Tốt nghiệp ĐH Đà Nẵng - Trần Thị Yến, con gái ông Trần Hữu Phương quyết định về giúp cha mình khôi phục lại làng lụa Mã Châu (Ảnh Đ.Minh)

Theo thống kê, Việt Nam hiện nằm trong nhóm 6 nước sản xuất tơ lụa lớn nhất thế giới, xếp hạng Việt Nam đứng thứ 3 Châu Á và thứ 6 trên thế giới về xuất khẩu tơ lụa. Vẻ đẹp óng ả, mượt mà và quý phái của thứ sản phẩm may mặc thượng hạng này từ lâu đã được con người tôn vinh, thậm chí là sùng bái.

Ông Nguyễn Đức Thành, Giám đốc HTX Nông nghiệp Điện Quang (TX Điện Bàn) cho biết, trong giai đoạn 1977 - 1992 nghề dâu tằm của tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng phát triển cực thịnh. Do cơ chế khuyến khích phù hợp của Công ty Dâu tằm tơ lụa tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng lúc bấy giờ.

“Cứ nông dân sản xuất được 1kg kén công ty sẽ thu mua giá sàn tương đương với 20kg lúa, nên nông dân hăng hái trồng dâu nuôi tằm, hầu như hộ nông dân nào trên địa bàn Điện Quang cũng kết hợp “chân ruộng, chân tằm. Dọc theo dòng sông Thu Bồn, Vu Gia (như Điện Bàn, Duy Xuyên, Đại Lộc…) nhà nhà trồng dâu, người người nuôi tằm, khoảng hơn 4000 khung cửi dệt ngày đêm”, ông Thành nói.

Ngày nay, để nối tiếp mạch nguồn di sản văn hóa thế giới của đô thị cổ Hội An, những tinh hoa lụa Việt Nam như: Lụa Mã Châu, Vạn Phúc, Bảo Lộc, Hà Đông, Chăm Pa đều được giới thiệu. Các làng nghề đều có sản phẩm riêng biệt, mang nhiều nét đặc trưng của mỗi vùng miền, họa tiết, màu sắc, cách phối hợp riêng biệt, tạo nên nền văn hóa lụa tơ tằm phong phú và đa dạng.

Để làm ra được những thước lụa đẹp, người thợ phải trải qua cả một quy trình dài nuôi tằm để tằm nhả kén thành tơ, tạo ra các sản phẩm từ lụa đa dạng  (Ảnh Út Vũ)
Để làm ra được những thước lụa đẹp, người thợ phải trải qua cả một quy trình dài nuôi tằm để tằm nhả kén thành tơ, tạo ra các sản phẩm từ lụa đa dạng (Ảnh Út Vũ)

Tín hiệu vui cho ngành dâu tằm xứ Quảng

Giám đốc Trung tâm Văn hoá, Thể thao và TTTH thành phố Hội An - Trương Thị Ngọc Cẩm cho biết, lụa tơ tằm Quảng Nam vốn nổi tiếng trong lịch sử và xuất đi khắp các quốc gia trên thế giới từ thương cảng quốc tế Hội An. Trên con đường gốm sứ mậu dịch và tơ lụa trên biển một thời, những sản phẩm lụa Quảng Nam được giới thương gia nước ngoài ưa chuộng và đánh giá cao.

Theo Giám đốc TT Văn hoá, Thể thao và TTTH thành phố Hội An - Trương Thị Ngọc Cẩm, nghề trồng dâu, nuôi và dệt lụa là bức tranh nông-tang miền quê bên bờ Thu Bồn (Ảnh Út Vũ)
Theo Giám đốc TT Văn hoá, Thể thao và TTTH thành phố Hội An - Trương Thị Ngọc Cẩm, nghề trồng dâu, nuôi và dệt lụa là bức tranh nông - tang miền quê bên bờ Thu Bồn (Ảnh Út Vũ)

Để phục hồi và phát triển nghề truyền thống dâu tằm, tơ lụa - thổ cẩm trên địa bàn, UBND tỉnh Quảng Nam đã ban hành Công văn số 627/UBND-KTN giao nhiệm vụ cho các ngành, địa phương, đơn vị có liên quan sớm triển khai thực hiện một số nội dung trọng tâm.

Trong đó, UBND tỉnh đề nghị Công ty CP Tơ lụa Quảng Nam tiếp tục đảm nhận vai trò tiên phong, nòng cốt, tổ chức liên kết với các doanh nghiệp, đơn vị có liên quan ở trong và ngoài tỉnh để đầu tư, khôi phục và phát triển nghề dâu tằm, tơ lụa.

Trong đó, triển khai xây dựng “Dự án khôi phục và phát triển nghề dâu tằm và tơ lụa”, tập trung ở các diện tích bãi bồi dọc hai bên sông Thu Bồn, Vu Gia của các huyện Duy Xuyên, Đại Lộc, Nông Sơn và TX Điện Bàn. Việc triển khai theo hướng chọn một số địa phương, đơn vị để hợp tác, liên kết làm điểm phát triển sản xuất theo chuỗi (từ trồng dâu, nuôi tằm, sản xuất sản phẩm hoàn chỉnh và tiêu thụ…).

Ông Nguyễn Văn Lanh - Phó Chủ tịch UBND thành phố Hội An cho rằng, bằng con đường xã hội hóa, làng lụa truyền thống tại Hội An hay Mã Châu được hồi sinh với vẹn nguyên các giá trị, vừa mở ra cơ hội cho du lịch sinh thái phát triển, vừa góp phần bảo tồn, nâng tầm những giá trị truyền thống. Mong muốn của chính quyền thành phố và người dân Hội An là biến nơi đây trở thành hạt nhân của trung tâm tơ lụa, đưa tơ lụa Quảng Nam sánh vai với sản phẩm từ nhiều quốc gia nổi tiếng khác.

"Một sản phẩm lụa hoàn chỉnh mới có thể định danh đường một vùng đất, một thương hiệu. Còn chỉ với sợi tơ thô bán đi, chỉ dừng lại ở mức gia công với giá trị lợi nhuận ở mức thấp so với lợi nhuận thật sự của ngành lụa", Phó Chủ tịch UBND thành phố Hội An khẳng định.

Ông Nguyễn Văn Lanh - Phó Chủ tịch UBND thành phố Hội An mong muốn đưa tơ lụa Quảng Nam sánh vai với sản phẩm từ nhiều quốc gia nổi tiếng khác (Ảnh Út Vũ)
Ông Nguyễn Văn Lanh - Phó Chủ tịch UBND thành phố Hội An mong muốn đưa tơ lụa Quảng Nam sánh vai với sản phẩm từ nhiều quốc gia nổi tiếng khác (Ảnh Út Vũ)

Trong bối cảnh Hội An đang hướng tới việc tham gia mạng lưới các “thành phố sáng tạo toàn cầu” của UNESCO trên hai lĩnh vực thủ công mỹ nghệ và nghệ thuật dân gian truyền thống, sản phẩm lụa đang càng ngày càng phát triển và được du khách lựa chọn làm quà lưu niệm.

Theo nhận định của ông Fei Jianming - Tổng thư kí Hiệp hội Tơ lụa Thế giới, trong số các quốc gia Đông Nam Á, ngành tơ lụa Việt Nam có nền tảng tốt nhất với những làng nghề hàng nghìn năm tuổi. Việt Nam xuất khẩu nhiều sợi se hơn Nhật Bản và Trung Quốc, đồng thời xuất nhiều tơ sống hơn Campuchia và Thái Lan.

Đến nay, Mã Châu vinh dự là một trong 18 làng nghề, trở thành điểm du lịch trong lễ hội “Hành trình di sản” hàng năm của tỉnh Quảng Nam. Được biết, nhằm đảm bảo đủ nguồn nguyên liệu, UBND huyện Duy Xuyên (Quảng Nam) đã quy hoạch hơn 200 ha chuyên canh trồng dâu nuôi tằm phục vụ nguồn nguyên liệu chất lượng cao cho làng nghề duy trì sản xuất, phát triển.

Hội ngộ Kỷ lục gia Việt Nam lần thứ 51

Hội ngộ Kỷ lục gia Việt Nam lần thứ 51

Hội ngộ Kỷ lục gia Việt Nam lần thứ 51 được triển khai nhằm giao lưu, gặp gỡ và vinh danh các giá trị mới, thành tựu mới của cộng đồng Kỷ lục gia tại miền Bắc năm 2022.

Tin nổi bật khởi nghiệp trẻ

GDP năm 2022 tăng 8,02% - Ấn tượng và kỳ vọng

GDP năm 2022 tăng 8,02% - Ấn tượng và kỳ vọng

Thông tin mới nhất từ Tổng cục Thống kê, cho biết tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý IV/2022 ước tăng 5,92% so với cùng kỳ năm trước; cả năm ước tăng 8,02%, cao nhất trong giai đoạn 2011-2022.

208 nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường trong năm 2022

208 nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường trong năm 2022
Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê, năm 2022, cả nước có 208 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 30% so với năm 2021. Như vậy, bình quân một tháng có 17,4 nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường.

Trình Quốc hội dự án Luật Đất đai sửa đổi vào tháng 10/2022

Trình Quốc hội dự án Luật Đất đai sửa đổi vào tháng 10/2022
Chiều 13/6, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ ba, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2023, điều chỉnh Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022 với 462/463 đại biểu có mặt biểu quyết tán thành (chiếm 92,77% t